Lực lượng thị trường không thể quan sát được giúp cung cầu hàng hóa trên thị trường tự do tự động đạt đến trạng thái cân bằng chính là bàn tay vô hình. Cụm từ bàn tay vô hình đã được Adam Smith giới thiệu trong cuốn sách ‘Sự giàu có của các quốc gia’. Ông giả định rằng một nền kinh tế có thể hoạt động tốt trong một kịch bản thị trường tự do, nơi mọi người sẽ làm việc vì lợi ích của riêng mình.
Ông giải thích rằng một nền kinh tế sẽ tương đối hoạt động và vận hành tốt nếu chính phủ để người dân yên tâm mua bán tự do với nhau. Ông gợi ý rằng nếu mọi người được phép tự do buôn bán, những người buôn bán tư lợi có mặt trên thị trường sẽ cạnh tranh với nhau, dẫn dắt thị trường hướng tới đầu ra khả quan với sự trợ giúp của bàn tay vô hình.
Bàn tay vô hình là gì?
Bàn tay vô hình là một ẩn dụ cho những sức mạnh vô hình làm chuyển động nền kinh tế thị trường tự do. Thông qua tư lợi cá nhân và tự do sản xuất và tiêu dùng, lợi ích tốt nhất của toàn xã hội, được thực hiện. Sự tác động lẫn nhau liên tục của các áp lực riêng lẻ lên cung và cầu thị trường gây ra sự chuyển động tự nhiên của giá cả và dòng chảy thương mại.
Thuật ngữ “bàn tay vô hình” lần đầu tiên xuất hiện trong tác phẩm nổi tiếng của Adam Smith mang tên “Sự giàu có của các quốc gia” để mô tả cách thị trường tự do có thể khuyến khích các cá nhân, hành động vì lợi ích cá nhân của họ, tạo ra những gì xã hội cần thiết.
Bài học rút ra chính
- Bàn tay vô hình là một ẩn dụ về cách thức, trong nền kinh tế thị trường tự do, các cá nhân tư lợi hoạt động thông qua một hệ thống phụ thuộc lẫn nhau.
- Sự phụ thuộc lẫn nhau này khuyến khích các nhà sản xuất tạo ra những gì cần thiết cho xã hội, mặc dù họ có thể chỉ quan tâm đến hạnh phúc của bản thân.
- Mỗi sàn giao dịch tự do tạo ra các tín hiệu về hàng hóa và dịch vụ nào có giá trị và mức độ khó khăn của chúng để đưa ra thị trường.
- Các nhà phê bình cho rằng bàn tay vô hình không phải lúc nào cũng tạo ra các kết quả có lợi về mặt xã hội, và có thể khuyến khích lòng tham, ngoại tác tiêu cực, bất bình đẳng và các tác hại khác.
Cách thức hoạt động của Bàn tay vô hình
Bàn tay vô hình là một phần của laissez-faire, có nghĩa là cách tiếp cận thị trường “hãy làm / buông bỏ”. Bên trong xã hội đều đấu tranh để tự đem đến cho mình doanh thu có lợi. Khi làm việc để thỏa mãn nhu cầu và mong muốn của bản thân, một cá nhân sẽ gián tiếp thỏa mãn nhu cầu của người khác, và điều này được thực hiện bởi lực lượng được gọi là bàn tay vô hình.
Cá nhân này thoạt đầu không quan tâm tốt nhất đến người khác, vì họ tập trung hơn vào bản thân mình chứ không phải mong muốn của người khác, giống như một người tiêu dùng đang làm giàu cho một nhà sản xuất nào đó. Bằng cách theo đuổi lợi ích của riêng mình, một cá nhân trong hệ thống thị trường tự do thỏa mãn những lý do tại sao một cá nhân khác tham gia vào cùng thị trường đó. Đây đôi khi được gọi là kế hoạch đối tác.
Khi làm điều này, họ cũng tăng cường và thúc đẩy sự quan tâm tốt nhất của xã hội nhiều hơn những gì họ mong muốn, vì anh ta không chỉ trả thuế và các khoản phí khác mà còn làm cho xã hội trở nên tốt đẹp hơn bằng cách giúp đỡ người khác mà không cần sự đồng ý và kiến thức trực tiếp của anh ta. Những người kinh doanh tài sản công được cho là sẽ cung cấp nhiều lợi ích hơn cho xã hội, vì họ tập trung vào phúc lợi của quần chúng trong khi cố gắng tạo ra lợi nhuận
Adam Smith đã đưa ra khái niệm này trong cuốn sách của ông “Sự thịnh vượng của các quốc gia”.
Mỗi sàn giao dịch tự do tạo ra các tín hiệu về hàng hóa và dịch vụ nào có giá trị và mức độ khó khăn của chúng để đưa ra thị trường. Những tín hiệu này, được ghi lại trong hệ thống giá, tự phát hướng người tiêu dùng, nhà sản xuất, nhà phân phối và trung gian cạnh tranh – mỗi bên theo đuổi kế hoạch của mình – để đáp ứng nhu cầu và mong muốn của người khác.
Đặc biệt chú ý
Năng suất kinh doanh và lợi nhuận được cải thiện khi lãi và lỗ phản ánh chính xác những gì nhà đầu tư và người tiêu dùng mong muốn.
Kết quả là, môi trường kinh tế của Hoa Kỳ đã phát triển với sự hiểu biết chung rằng các thị trường tư nhân tự nguyện có năng suất cao hơn các nền kinh tế do chính phủ điều hành. Ngay cả các quy tắc của chính phủ đôi khi cũng cố gắng kết hợp bàn tay vô hình.
Cựu Chủ tịch Fed Ben Bernanke giải thích “cách tiếp cận dựa trên thị trường là sự điều tiết của bàn tay vô hình” nhằm “gắn kết các khuyến khích của những người tham gia thị trường với các mục tiêu của cơ quan quản lý.”
Ví dụ về Bàn tay vô hình
Một ví dụ điển hình được ông Richard Cantillon, một nhà kinh tế học nhắc đến trong cuốn sách “An Essay on Economic Theory” Ông mô tả mô tả một khu đất biệt lập được chia thành các trang trại cho thuê cạnh tranh. Các doanh nhân độc lập điều hành từng trang trại để tối đa hóa sản lượng và lợi nhuận của họ. Những nông dân thành công đã giới thiệu thiết bị và kỹ thuật tốt hơn và chỉ đưa ra thị trường những hàng hóa mà người tiêu dùng sẵn sàng trả tiền. Ông cho thấy rằng lợi nhuận cao hơn nhiều khi cạnh tranh tư lợi điều hành bất động sản hơn là nền kinh tế chỉ huy của địa chủ trước đây.
Tại sao Bàn tay vô hình lại quan trọng?
Bàn tay vô hình cho phép thị trường đạt đến trạng thái cân bằng mà không cần chính phủ hoặc các biện pháp can thiệp khác buộc nó vào những khuôn mẫu không tự nhiên. Khi cung và cầu tìm thấy trạng thái cân bằng một cách tự nhiên, sẽ tránh được tình trạng dư thừa và thiếu hụt nguồn cung. Lợi ích tốt nhất của xã hội đạt được thông qua tư lợi và tự do sản xuất và tiêu dùng.
Ngày nay Bàn Tay Vô Hình Được Sử Dụng Như Thế Nào?
Như cựu Chủ tịch Fed Ben Bernanke đã giải thích, “phương pháp tiếp cận dựa trên thị trường là sự điều tiết của bàn tay vô hình” nhằm “gắn kết các khuyến khích của những người tham gia thị trường với các mục tiêu của cơ quan quản lý.”
Tại sao Bàn tay vô hình lại gây tranh cãi?
Các nhà phê bình cho rằng ý kiến cho rằng các tác nhân tư lợi, hoạt động vì lợi nhuận sẽ hội tụ vào một số điểm tối ưu của xã hội rõ ràng là sai lầm. Dẫn đến ngoại tác tiêu cực như bất bình đẳng kinh tế và xã hội, tham lam và bóc lột.
Các phê bình khác dựa trên thực tế là khái niệm dựa trên giả định rằng các nhà sản xuất có thể dễ dàng chuyển từ sản xuất một loại hàng hóa này sang bất kỳ loại hàng hóa nào khác, tùy thuộc vào khả năng sinh lời tương đối của nó tại một thời điểm nhất định. Điều này không tính đến chi phí chuyển đổi đôi khi rất lớn và ý tưởng rằng mọi người có thể tham gia vào một công việc kinh doanh mà họ thích làm hoặc đã được truyền lại trong một gia đình, bất kể lợi nhuận.
Điểm mấu chốt
Bàn tay vô hình là ý tưởng cho rằng chuyên môn hóa trong sản xuất có thể dẫn dắt các cá nhân tư lợi sản xuất những gì cần thiết cho xã hội và vì lợi ích của tất cả mọi người. Điều này là do sự chuyên môn hóa tăng lên đương nhiên dẫn đến một mạng lưới phụ thuộc lẫn nhau, như vậy một người thợ đóng giày sẽ cần những người khác sản xuất nhà cửa, thực phẩm, quần áo, v.v. của họ; trong khi một người tập thể hình tại nhà sẽ dựa vào người thợ đóng giày để mua giày và những người khác mua quần áo, thức ăn của chính họ, v.v. Các lực lượng thị trường và cạnh tranh sẽ khuyến khích các nhà sản xuất tạo ra những gì có lợi nhất với chi phí thấp nhất, cũng khuyến khích sự tiến bộ và đổi mới công nghệ, vì lợi ích của tất cả mọi người.
